„Ослободување„ на Америка или трговска војна
Доналд Трамп ги објави долго најавуваните зглемувања на царините на се што се внесува во САД, означувајќи го тоа како- „ден на ослободување на Америка“ , неприфаќајки ги предупредувањата на финанските и економските експерти дека со ваквата трамшова политика и САД и светот влегуваат во трговска војна, во која нема да има победници, а која, на крајот, ќе заврши како и секоја војна- со преговори.
Во еден типично за него- популистички и патетичен настап, дека само тој може да ја направи Америка (одново) голема и силна, затоа што земјата ќе навлезела во своето „златно време“ на развој и просперитет- објави дека со новите царини ќе бидат казнети најголемите американски „непријатели“- Канада и Мексико кои ги означи како „нечесни“, но и Кина и ЕУ, како и Јапонија и Јужна Кореја.
Северна Македонија пред Британија
Практично, погодени се сите земји и светски економии, но новите церини не се за сите еднкви. Па така една Велика Британија е погодена со десет отсто зголемени царини- колку, за споредба- и Косово и Албанија- додека ЕУ е натоварена со зголемени царини за 20 отсто, но трите западнобалкански економии, многу повеќе.
Северна Македонија од 3 април има зголемени џарини на извозот во САД од 33, БиХ од 35, а Република Србија од 37 отсто. Според трамповата шема, Србија е изедначена со Лихтенштајн, а како и во македонскиот случат- има повисока царинска тарифа од онаа за една Швајцарија, или дури и од Австралија.
Засега малку се знае како е правена сметката – за тоа која земја ќе добие царинско зголемување. Тоа се однесува како за Западен Балкан и неговите кревки економии, така и за реонот на Азија, каде низа земји , користејќи ја локалната евтина, бројна работна сила, бележат висок економски раст, благодарејќи на текстилната индустрија и на електрониката.
Намалување на дефицитот
Тие сега може да се најдат во незавидна ситуација, иако е прашање колку Америка брзо и во истиот обем ќе успее увозот да го замени со домапното производство во ваквите стопански гранки. Особено што големите играчи во светската трговија, посебно од Азија, веќе навестуваат или одмазда кон Американците, или спремност за преговори, без разлика што и во едниот и во другиот случај не се исклучува можноста од избувнување на глобална трговска војна.
Кина е посебно на удар на трамповата „војна за ослободување“. Сега за кинеската стока увозната царина изнесува 34 отсто, за онаа од Тајван 37, од Индија, 26 отсто, Јапонија, 24 и Јужна Кореја 25 отсто. Највисоко оцаринување, сепак, е предвидено за Камбоџа и Виетнам, од над 46 отсто .
Во секој случај Трамп, полн со себе ,покренувајќи ги нивите високи царини за земјте извозници во САД, има речено дека станува збор за кампањата за враќање на производството во САД, за откажување од навиката да се внесува се и сешто, кога може да се произведе и дома, како и за намалување на големиот трговски дефицит што го има Америка.
„Злоупотребена отвореноста на САД“
Трамп тврди дека досегашната пракса овозможувала другите држави да ги искористуваат ( и злоупотребуваат) американскиот пазар, па дека затоа новите мерки тој ги означува само како американски одговор на таа пракса.
Во повеќето светски реакции се отфрла оваа генерална трампова оценка и се возвраќа со однесувањето на Американците во трговското работење и се отфрла оценката дека САД (досега) била третирана како некаква „крава за молзење“.Ваквата оценка ја прифаќаат многумина (и американски) аналитичари.
Според нив, иако целта на овие мерки е јакнење на домашната индустрија и заштитата на домашните, американски работни места, економски експерти предупредуваат од избувнувањето економска криза и рецесија во САД, до раст на цените , до пореметување во снабдувањето и секако до трговски судири.
Некои, целата оваа ситуација, меѓутоа, ја споредуваат и ја изеднчуваат со онаа во триесетите години на 20 век , кога тгашните царини и царимската војна беа причина за влошувањето на економско/финансиската криза.
Нови бариери
Американскиот претседател еуфорично, својата војна со сите во светот, меѓу другото и за да на секаков начин покаже дека тој е најдобриот досега, ја означува како -„декларација на независноста“ на оваа генерација.
Но разумни луѓе оценуваат дека станува збор за ставањето нови бариери, во наголемата светска економија, правејќи пресврт во- со децении долгата- либерализација , која го има обликувано глобалниот економски поредок.
Овие не ја прифаќаат тезата на Доналд Трамп дека „во многу случаи пријателите знаат да бидат полоши од непријателите“ кога сака да се оправда за казнувањето и на сојузничките држави и во обидот да направи процеп меѓу нив , создаден со несоодветниот систем на казнени царини.
Сега се очекува нивниот одговор на траповото „ослободување“, а сигурно, е дека одговорот набрзо ќе уследи.
( В.А.)
